فصلنامه مدیریت محیط زیست شهری

بررسی خطر فرونشست زمین در شهر رفسنجان با استفاده از شواهد میدانی و ارزیابی خطر پیشرفت آن بر اساس داده‌های آب زیرزمینی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه زمین شناسی، دانشگاه پیام نور ایران، تهران

چکیده
فرونشست زمین یکی از مهم‌ترین مخاطرات ژئوتکنیکی در مناطق خشک و نیمه‌خشک جهان است که عمدتاً در اثر برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی رخ می‌دهد. شهرستان رفسنجان یکی از مراکز مهم شهری و کشاورزی در استان کرمان است که طی سال‌های اخیر با نشانه‌های گسترده‌ای از فرونشست زمین از جمله ترک‌خوردگی ساختمان‌ها، نشست نامتقارن سازه‌ها و آسیب به زیرساخت‌های شهری مواجه بوده است. در این تحقیق، اثرات و خطر فرونشست زمین در شهرستان رفسنجان با تلفیق مشاهدات میدانی، مستندسازی آسیب‌های سازه‌ای، داده‌های مکانی چاه‌های آب و اطلاعات مربوط به میزان برداشت آب زیرزمینی مورد بررسی قرار گرفته است. تحلیل‌های مکانی سازه های آسیب دیده نشان می‌دهد که بیشترین شدت آسیب‌ در مناطقی متمرکز شده که سازه ها بر روی زمین هایی با تراکم و مقاومت بالاتر نسبت به زمین های مجاور بنا گردیده و آسیب دیدگی در آنها به دلیل فرونشست نامتجانس زمین بوده است. از طرف دیگر، مناطقی که بر روی زمین های نسبتا یکنواخت و درشت دانه واقع شده اند به دلیل فرونشست متجانس زمین کمتر آسیب دیده اند. مطالعه اخیر نشان میدهد که میزان و روند افزایش آسیب سازه ها و فرونشست به سمت مناطق با تراکم بیشتر چاه‌های بهره‌برداری که حجم برداشت آب زیرزمینی در آن‌ها بیشتر است افزایش می یابد. این همبستگی فضایی بیانگر نقش عمده فعالیت‌های انسانی و بالاخص بهره‌برداری بی‌رویه سفره‌های آب زیرزمینی در بروز و تشدید فرونشست زمین در شهرستان رفسنجان است.

کلیدواژه‌ها


1.حصارکی زاده، ع؛ یمانی، م.؛ گورابی، ا. (1403). تحلیل جامع فرونشست زمین در ایران: مروری سیستماتیک بر وضعیت وجود. پژوهش های ژئومورفولوژی کمی، 3: 45-23.
2.مهرابی، ع.؛ کریمی، ص.؛ خالصی، م. (1403). تحلیل فضایی فرونشست دشت جیرفت با استفاده از تکنیک پیکسل های کوهرنس (CPT). جغرافیا و برنامه ریزی محیطی، 89: 116-99.
3.مهرابی، ع.؛ غضنفرپور، ح. (1398). پایش روند تغییرات ارتفاعی سطح زمین در شهرکرمان و تعیین مناطق پرخطر با استفاده از تصاویر SENTINEL  و  ASAR1  راداری. جغرافیا و مخاطرات محیطی، 30: 182 167.
4.شریفی کیا، م. (1391). تعین میزان و دامنه فرونشست زمین به کمک روش تداخل سنجی راداری (D-InSAR) در دشت نوق-بهرمان. آمایش فضا و ژئوماتیک، 16(3): 55-77
5. Galloway, D. L., & Burbey, T. J. (2011). Review: Regional land subsidence accompanying groundwater extraction. Hydrogeology Journal, 19(8), 1459–1486.
https://doi.org/10.1007/s10040-011-0775-5
6. Arian, M., Feizi, F., & Ghorashi, M. (2020). Land subsidence hazard in Iran: Causes, impacts and mitigation strategies. Environmental Earth Sciences, 79(3), 1–15.
https://doi.org/10.1007/s12665-019-8764-3
7.Motagh, M., Shamshiri, R., Haghshenas Haghighi, M., Wetzel, H., Akbari, B., Nahanandchi, H., Roessner, S., Arabi, S. (2017). quantifying groundwater exploitation induced subsidence in the rafsanjan plain, southeastern Iran, using InSAR time-series and in situ measurements. Engineering Geology, 218 (134-151).https://doi.org/10.1016/j.enggeo.2017.01.011
8.Poland, J. F., & Davis, G. H. (1969). Land subsidence due to withdrawal of fluids. Geological Society of America Reviews in Engineering Geology, 2, 187–269.
9.Herrera-García, G., Ezquerro, P., Tomás, R., Béjar-Pizarro, M., López-Vinielles, J., Rossi, M., & Fernández, J. (2021). Mapping and monitoring land subsidence using InSAR techniques. Remote Sensing, 13(4), 1–27. https://doi.org/10.3390/rs13040647

  • تاریخ دریافت 05 اسفند 1404
  • تاریخ بازنگری 09 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 20 اردیبهشت 1405
  • تاریخ اولین انتشار 20 اردیبهشت 1405
  • تاریخ انتشار 01 فروردین 1405