فصلنامه علمی مدیریت محیط زیست شهری
فصلنامه مدیریت محیط زیست شهری

شناسایی و تحلیل مؤلفه‌های مدیریت پیش از بحران زلزله در راستای ارتقاء تاب‌آوری شهر اهرم: یک مطالعه کیفی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

امان اله شبانکاره 1
مینا خندان 2
حسین ذبیحی 3

1 دانشجوی دکترای شهرسازی، واحد امارات متحده عربی، دانشگاه آزاد اسلامی، امارات متحده عربی.

2 استادیار گروه شهرسازی، واحد رودهن، دانشگاه ازاد اسلامی، رودهن، ایران.

3 دانشیار، گروه شهرسا زی، واحد علوم و نحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

https://doi.org/10.48306/juem.2025.530237.1079
چکیده
این پژوهش با هدف تبیین مولفه‌های مدیریت بحران پیش از زلزله به منظور ارتقاء تاب‌آوری شهری در شهر اهرم انجام شد. تاب‌آوری شهری به عنوان یکی از رویکردهای نوین در مدیریت بحران، نیازمند توجه هم‌زمان به ابعاد کالبدی، اقتصادی، اجتماعی، نهادی و فرهنگی ـ روانی است. در این راستا، پژوهش حاضر از رویکرد کیفی و تحلیل مضمون بهره گرفت. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۳۰ نفر از خبرگان حوزه مدیریت بحران، برنامه‌ریزی شهری، مسئولان محلی و متخصصان فنی گردآوری شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار MaxQDA و از طریق کدگذاری باز، محوری و گزینشی انجام گرفت. یافته‌ها نشان داد که تاب‌آوری شهر اهرم در برابر زلزله تحت تأثیر پنج مولفه کلیدی قرار دارد. در بعد کالبدی ـ محیطی، کیفیت زیرساخت‌های مسکن و حمل‌ونقل و مدیریت منابع طبیعی از پیش‌نیازهای حیاتی محسوب می‌شوند. در بعد اقتصادی، تنوع اقتصادی و حمایت مالی از کسب‌وکارها و خانوارهای آسیب‌پذیر نقش مهمی ایفا می‌کند. در بعد اجتماعی، مشارکت شهروندان، همبستگی اجتماعی و شبکه‌های ارتباطی مؤثر هستند. بعد نهادی بر اهمیت حکمرانی شفاف و هماهنگی بین‌نهادی تأکید دارد. افزوده‌شدن بعد فرهنگی ـ روانی به مدل تحقیق نشان داد که نگرش عمومی نسبت به ریسک زلزله، آمادگی روانی، پذیرش آموزش‌های ایمنی و باور به توانمندی فردی و جمعی، نقش کلیدی در ارتقاء تاب‌آوری نرم ایفا می‌کنند. نتایج این پژوهش بر ضرورت اتخاذ رویکردی یکپارچه و سیستمی در مدیریت پیشگیرانه بحران زلزله تأکید دارد و می‌تواند مبنای تدوین سیاست‌ها و برنامه‌های عملیاتی برای شهر اهرم و سایر شهرهای مشابه قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

تاب‌آوری شهری
مدیریت بحران
زلزله
شهر اهرم

  • تاریخ دریافت 23 خرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 11 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش 07 مرداد 1404
  • تاریخ اولین انتشار 07 مرداد 1404
  • تاریخ انتشار 01 تیر 1404

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما