هدف از انجام این پژوهش، بازشناسی و رتبه‌بندی پیشران‌های بهینه‌سازی و توسعه عملکرد زیست‌محیطی پالایشگاه‌های نفت و گاز ج.ا.ایران با رهیافت آینده‌نگاری راهبردی بود. پژوهش حاضر از نظر روش انجام، بر پایه تحلیل ماتریس اثرات متقابل ساختاری با رویکرد آینده‌‌نگاری راهبردی و از نظر هدف، از نوع توسعه‌ای-کاربردی است. جامعه آماری این پژوهش از 30 نفر از خبرگان شامل اساتید دانشگاهی و مدیران عالی پالایشگاه‌های نفت و گاز ج.ا.ایران به روش هدفمند تشکیل شده است. داده‌های این پژوهش از طریق مصاحبه ساختاریافته و پرسشنامه کیفی امتیازدهی از صفر تا سه طبق ماتریس اثرات متقابل ساختاری جمع‌آوری شده و با نرم‌افزار آماری میک‌مک تجزیه و تحلیل شده‌اند. یافته‌های این پژوهش نشان داد که پیشران‌های تدوین و اجرای طرح‌های توسعه پایدار در یکپارچه‌سازی فرآیندهای پروژه‌های پالایشگاه، کاربست استانداردهای زیست‌محیطی در طراحی فرآیندها و واحدهای عملیاتی، آموزش و توسعه مهارت‌ها و شایستگی‌های زیست‌محیطی منابع انسانی به عنوان پیشران‌های تأثیرگذار (نفوذ) هستند. همچنین، پیشران‌های بکارگیری انرژی‌های تجدیدپذیر و پاک در فرآیندهای عملیاتی و واحدهای تولیدی، بهره‌گیری از رویکرد سبز در مدیریت پسماند‌های صنعتی و آلاینده‌‌های محیطی، اصلاح الگوی مصرف انرژی در واحدهای سازمانی و عملیاتی پالایشگاه‌ به عنوان پیشران‌های تأثیرپذیر(وابسته) هستند. نتایج این پژوهش نشان داد که بازشناسی و رتبه‌بندی پیشران‌های بهینه‌سازی و توسعه عملکرد زیست‌محیطی پالایشگاه‌های نفت و گاز ج.ا.ایران امکان تخصیص هدفمند منابع، اتخاذ تصمیم‌های راهبردی و به‌کارگیری فناوری‌های مؤثر را فراهم ساخته و در نهایت موجب تسهیل حرکت به‌سوی توسعه پایدار و انطباق با استانداردهای بین‌المللی کشور می‌گردد.