فصلنامه مدیریت محیط زیست شهری

مقایسه تطبیقی بازآفرینی اراضی قهوه‌ای، اراضی خاکستری و بافت ناکارآمد مطالعه موردی: منطقه 3 و 4 شهر کرمان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر، کرمان، ایران

2 جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

3 شهرداری کرمان، ایران، کرمان

چکیده
یکی از روش های نوین مداخله در بافت های قدیمی و ناکارامد محلات رویکرد بازآفرینی است، در واقع بازآفرینی با توجه توامان به ابعاد کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی سعی در احیا، تجدید حیات و نوزایی شهری و یا به عبارتی به دنبال دوباره زنده شدن بافت‌های درون شهریست که در گذشته برای اهداف تجاری و صنعتی استفاده می‌شده‌اند و اکنون به دلیل آلودگی و سایر مشکلات رها شده و غیر قابل استفاده هستند. این اراضی، امروزه تحت عنوان زمین‌های قهوه‌ای و خاکستری شهری خوانده می‌شوند. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی با هدف ارزیابی اراضی قهوه‌ای و خاکستری با رویکرد بازآفرینی شهری تدوین شده است در گردآوری داده‌ها، از روش‌های کتابخانه‌ای و میدانی و و ابزار پرسشنامه استفاده شده است و از تکنیک تحلیل سلسه مراتبی (Ahp)، بـه عنـوان پایـه اصـلی مـدل تحلیلی پژوهش جهت رتبه بندی وارزش‌گذاری زیرشاخص‌های اقتصادی، اجتماعی، کالبدی و زیست‌محیطی استفاده گردیده است. یافته‌های حاصل از مدل تحلیل سلسله مراتبی بر اولویت بندی ابعاد تأثیرگذار بر بازآفرینی ارضی قهوه ای و خاکستری به ترتیب بر قیمت زمین با وزن نسبی (0.431)، نیاز به مسکن با وزن نسبی (0.285)، امنیت فردی و اجتماعی با وزن نسبی (0.384)، آسیب‌های اجتماعی همچون ناامنی و بزهکاری با وزن نسبی (0.217)، پتانسیل و قابلیت‌های اراضی قهوه‌ایی و خاکستری با وزن نسبی (0.352)، امکانات و زیر ساخت‌ها با وزن نسبی (0.230)، کاهش کیفیت محیطی و افزایش آلودگی با وزن نسبی (0.376)، کاهش بهداشت محیط و افزایش بیماری‌ها با وزن نسبی (0.329) دلالت دارد

کلیدواژه‌ها


1- اسکندری، ن. سادات زر آبادی، ز. سلمان‌ زاده، س. (۱۳۹۶). ارزیابی باز توسعه زمین رهاشده با استفاده از مدل AHP (مطالعه موردی: فرودگاه قلعه مرغی تهران) مطالعات جغرافیا. عمران و مدیریت شهری، دوره ۳، شماره ۱، ص ۱۹۲-۲۰۲.
2- افضلی گروه، م. (1395). بررسی نقش مدیریت محلی در ارتقای تاب آوری مکانی در برابر بلایی طبیعی با تأکید بر زلزله (مطالعه موردی: شهر کرمان). پایان نامه کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری دانشگاه شهید بهشتی دانشکده جغرافیا، تهران.
3-پوراحمد، ا. کشاورز، م. علی اکبری، ا. هادوی، ف. (۱۳۹۶)، بازآفرینی پایدار بافت های ناکارآمد شهری موردمطالعه (منطقه ۱۰ شهر تهران)، آمایش محیط، ۱۰(۳۷)، ص ۱۹۴-۱۶۷.
4-تفنگچی مهیار، م. (1394). بازآفرینی محلات مرکزی شهر یزد، همایش ملی معماری و شهرسازی بومی ایران.
5-  حبیبی، ا. ایزدیار، ص. سرافرازی، ا. (1393). تصمیم گیری چند معیاره فازی، انتشارات کتیبه گیل.
6- رضوانی، ل. احمدزاده، ح. هوشیار، ح. (1400). واکاوی پیشران­های کلیدی موثر بر بازآفرینی بافت­های ناکارآمد شهری (مورد پژوهی: بافت فرسوده شهر ارومیه)، پژوهش و برنامه‌ریزی شهری.
7- روشنی، پ. نیستانی، ا. (۱۳۹۴). به کار­گیری رهیافت توسعه نوسنتی محلات (TND) در ساماندهی محلات شهری با تاکید بر اراضی خاکستری (نمونه موردی: محله حسینی معصوم شهر بجنورد). کنگره بین­ المللی عمران، معماری و توسعه شهری، دانشگاه شهید بهشتی تهران.
8-رهنما، م. خاکپور، ب. رضوی، م. (1394). شناسایی و خوشه ­بندی اراضی قهوه­ ای شهر مشهد به‌ منظور ارایة الگوهای سرمایه گذاری. مجله جغرافیا و توسعه ناحیه­ ای، سال سیزدهم، شماره ۱، شمارة پیاپی ۲۴، ص ۱-۲۲.
9-زنگی­ آبادی، ع. نسترن، م. کمالی باغراهی، ا. (زمستان ۱۳۹۴). تحلیل روند و نحوة توسعه فیزیکیکالبدی شهر کرمان از پیدایش تاکنون، نشریه مطالعات نواحی شهری دانشگاه شهید باهنر کرمان، سال دوم، شمارة ۴، پیاپی ۵.
10- سازمان زمین شناسی استان کرمان (1394)، گزارش شماره 3.
11- سعیدی ­مفرد، س. (1399). بهره­گیری از سیستم پشتیبانی فضایی چند معیاره در اولویت ­بندی توسعه مجدد اراضی قهوه­ ای در کلانشهر مشهد. فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، دوره ۳۶، شماره ۱.
12- سلیمانی، م. تولایی، س. زنگانه، ا. احمدی، م. (1394). بررسی پراکنده‌رویی و ظرفیت­های توسعه درونی شهر سقز. فصلنامه علمی- پژوهشی نگرش های نو در جغرافیای انسانی، سال هفتم، شماره سوم، ص ۱۲۳-۱۴۴.
13-صفایی پور، م. دامن باغ، ص. (1398). تحلیل مؤلفه های بازآفرینی شهری در بافت فرسوده مرکزی شهر اهواز، نشریه علمی- پژوهشی برنامه­ریزی توسعه کالبدی سال چهارم، شماره 3 (سری جدید)، پیاپی 51، ص 103- 122.
14- صفوری، س. بیک بابایی، ب. نوروزی، پ. (1401). ارزیابی سناریو­های یازآفرینی شهری در بافت­های فرسوده شهری (مطالعه موردی: منطقه 8 تبریز)، آمایش محیط، 15 (59): 187- 206.
15-طاهرلو، ط. جلیل نژاد، ا. (1400)، بهسازی و نوسازی بافت های فرسوده شهری و نقش شهرداری در احیای آن‌ها. مطالعه موردی: شهرستان خوی، منطقه خاماچیلار، مجله علمی تخصصی شباک، ش 7، شماره 1، ص 55-71.
16-عبادی، م. خستو، م. (1394). تحلیل فرایند برنامه‌ریزی بازتوسعه اراضی رها شده و رویکرد­های شهرسازی مرتبط، سومین کنگره بین المللی مهندسی عمران، معماری توسعه شهری، دانشگاه شهید بهشتی، تهران.
17-عیسی زاده اطاقسرایی، م. قدیری، م. (1400). بازآفرینی پایدار شهری، انتشارات طحان گستر، چاپ اول.
18-کارگاه تخصصی بررسی نقش دانه ­های درشت در توسعه شهر، ۱۳۸۶، مجله منظر، شماره ۸.
19- نقیب زاده، ا. ( ۱۳۸۲). مدیریت اراضی رها شده، نمونه موردی: شهر شیراز، پایان نامه دوره کارشناسی ارشد شهرسازی، دانشگاه شیراز.
20-نوفل، ع. کلبادی، پ. (1392). بازتوسعه زمین­های قهوه‌ای، رهیافتی به سوی توسعه محلی پایدار، نشریه علمی- پژوهشی انجمن علمی معماری  و شهرسازی ایران ، شماره 5، ص 133- 146.
21-ویسی، ف. مرادی، ا. دیوانی، آ. (1399). ظرفیت بازآفرینی شهری پایدار در محله­ هایی با بافت فرسوده و غیر رسمی شهری (مطالعه موردی: شهر مریوان)، پژوهش­های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، دوره 8، شماره 1، ص 11- 54.
22.      Alpopi, C. and Manole, C. (2018). Integrated Urban Regeneration Solution for Cities Revitalize, Procedia Economics and Finance, Vol 63, No 3, pp 178- 185. https://doi.org/10.1016/S2212-5671(13)00130-5
23.      Barton, H. Grant, M. & Guise, R. (2003). Shaping Neighbourhoods: A guid for Health, Sustainability and Vitally, Sponpress, London and New York.
24.      Debbie Hopkins. (2019). Collective memory and urban regeneration in urban spaces: Reproducing memories in Baharestan Square, city of Tehran, Iran. City, Culture and Society, 18. DOI: 10.1016/j.ccs.2019.100290.
25.       FCM. (2009), Brownfields, the Federation of Canadian Municipalities, Ottawa.
26.      Ferber R, Davis, McClay FACSM D, FACSM H, Pollard CD, McKeown KA (2006). Kinetic variables in subjects with previous lower extremity stress fractures. Medicine & Science in Exercise 34 (5).
27.   Leary, M.E, McCarthy, J. (2013). Companion to Urban Regeneration, NewYork: Routledge regeneration as a new approach in urban exhausted textures. Quarterly Journal of Iranian Islamic Studies, 1(1), 73-92.
28.      Rescue (2004), Guidance on Sustainable Land Use and Urban Design on Brownfield sites Available at: www.rescue-europe.com.
29.      Smith, G. (2010). Brownfield planning: A tool for economically and socially effective sustainable urban development. Paper presented at the 46th ISOCARP Congress, Nairobi, Kenya.
30.      Wurtzler, G, DiLuigi, D, "Brownfields, Greenfields and Grayfields: Environmental Issues in Real Estate", Retrieved on -26 Oct 2011.
31.      Zhai, Binqing, and Mee Kam Ng. (2013). "Urban regeneration and social capital in China: A case study of the Drum Tower Muslim District in Xi’an." Cities 35: 14-25. https://doi.org/10.1016/j.cities.2013.05.003
32.      Zhang, T (2000). Land market forces and governments role in sprawl, Cities, VOL.17.
33.      Filip, S., & Cocean, P. (2021). Urban industrial brownfields: constraints and Opportunities in Romania, Carpathian Journal of Earth and Environmental Sciences, Vol 7, No. 4, pp 155 – 164.

  • تاریخ دریافت 31 تیر 1402
  • تاریخ بازنگری 14 شهریور 1402
  • تاریخ پذیرش 22 شهریور 1402
  • تاریخ اولین انتشار 22 شهریور 1402
  • تاریخ انتشار 01 تیر 1402