فصلنامه مدیریت محیط زیست شهری

تحلیل عاملی اکتشافی علل وقوع آتش سوزی و حوادث شهری ‏ ( مطالعه موردی : کلانشهر مشهد )‏

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه مهندسی صنایع،دانشگاه ایوان کی،ایوان کی، ایران

2 استادیار گروه ریاضی کاربردی،دانشگاه امام حسین،تهران، ایران

3 گروه مهندسی صنایع،دانشگاه ایوان کی، ایوان کی ، ایران

چکیده
این پژوهش با هدف شناسایی منشا و علل پنهان مؤثر بر وقوع آتش‌سوزی و حوادث در کلانشهر مشهد انجام شده است. تحقیق حاضر از نوع توصیفی- ‏تحلیلی است که با روش تحلیل عاملی اکتشافی‎ ‎انجام شده است. در این تحقیق از داده های آماری ثبت شده حریق و حوادث سازمان آتش‌نشانی شهر مشهد طی ‏سالهای 1395 الی 1403 استفاده شد. داده های مربوط به علل و منشا وقوع آتش سوزی در 25 مولفه مختلف و داده های مربوط به حوادث شهری‎ ‎در 21 مولفه ‏دسته بندی‎ ‎گردیدند. کفایت نمونه و مناسب‌بودن ماتریس همبستگی در بخش آتش سوزی با‎ KMO=0.888 ‎و آزمون بارتلت‎ χ²(300)=2314.183, p<0.001 ‎تأیید گردید ‏ و در بخش حوادث شهری (غیر از آتش سوزی ) با‎ KMO=0.816 ‎و آزمون بارتلت‎ χ²(210)=1000.476 , p<0.001 ‎‏ نیز مورد تائید قرار گرفت‎.‎‏
تحلیل عاملی اکتشافی، پنج عامل اصلی برای دسته آتش‌سوزی ها شناسایی کرد که در مجموع 70.75% از واریانس را تبیین می‌کنند. عوامل اصلی شامل ‏گرمای اجزای شبکه توزیع برق و مشکلات الکتریکی وسائل برقی(46.96%)، بی احتیاطی و رفتارهای پرخطر انسانی (8.13%) ، اشتعال مایعات و گازهای قابل ‏اشتعال(5.97%) و فعالیت های روزانه پرریسک(5.07%) بودند. ‏
در دسته حوادث شهری(امداد و نجات) نیز پنج عامل شناسایی شد که در مجموع 74.14% واریانس را پوشش می‌دادند . عوامل اصلی شامل محبوس شدن ‏در فضاهای بسته، آسانسور و گیرکردن اعضای بدن(39.412%)، مخاطرات سازه‌ای، آوار ساختمان و سقوط‌‏‎ ‎های غیرمستقیم (14.658%) ، حوادث آب‌گرفتگی و ‏اتفاقات زیرساخت آب/فاضلاب (8.838%) و حوادث گاز شهری و مسمومیت‌های تنفسی (6.074%) بودند‎.‎

کلیدواژه‌ها


1.پایاب، مهسا . (1404). بررسی وضعیت آسیب پذیری ساختمان ها و زیرساخت ها در برابر مخاطرات طبیعی (20685)، ماهنامه گزارش های کارشناسی مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی doi: 10.22034/report.mrc.2025.1404.33.2.2068533(2), 20685
2.Power, M. (2023). Riskwork: Essays on the Organizational Life of Risk Management. Oxford University Press.
3.ارزیابی ریسک حریق ) هاشم ستاره ، علیرضا کوهپایی ( انتشارات فن آوران سال 1391 نوبت دوم
4.مرجانی، سید عباس . (1392). شناسایی و معرفی عمده ترین عوامل طبیعی و غیر طبیعی آسیب رسان به کتابخانه ها: توصیه ها و راهبردها، شمسه: نشریه الکترونیکی سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، 5(شماره 18 بهار 1392)، 1-20.
5.Balahadia, F.F. and A.O. Trillanes. Improving fire services using spatio-temporal analysis: Fire incidents in manila. in 2017 IEEE Region 10 Symposium (TENSYMP). 2017. IEEE‏.‏ DOI:10.1109/TENCONSpring.2017.8070013
6.  Xia, Z., et al., Detecting urban fire high-risk regions using colocation pattern measures. Sustainable cities and society, 2019. 49: p. 101607. DOI:10.1016/j.scs.2019.101607
7.Lee, H.-G., Son, U.-N., Je, S.-M., Huh, J.-H., & Lee, J.-H. (2023). Overview of Fire Prevention Technologies by Cause of Fire: Selection of Causes Based on Fire Statistics in the Republic of Korea. Processes, 11(1), 244. DOI: 10.3390/pr11010244
8.Omar, M., Mahmoud, A., & Abdul Aziz, S. B. (2023). Critical Factors Affecting Fire Safety in High-Rise Buildings in the Emirate of Sharjah, UAE. Fire, 6(2), 68. https://doi.org/10.3390/fire6020068
9. Ackah,Bismark., et  al., (2024).  Residential fire safety in Ghana a comprehensive analysis of fire incident causes user attitudes and safety compliance, https://doi.org/10.1108/PM-09-2024-0104
10. صدیقی، رامین،1397،بررسی و تبیین عوامل موثر بر ایمنی شهری مورد مطالعه: سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی شهر تبریز،https://civilica.com/doc/821248
11.عادلی زاده، م. س.م. شبیری، شناسایی ریسک های حریق برای ساختمان های بلند: یک رویکرد تحلیل عاملی. نشریه ی علمی-پژوهشی شهر ایمن، 1398.
12. محمودزاده، ح.، نوری، س.، و محمدی، ع. (1401). تحلیل فضایی-زمانی سوانح آتش‌سوزی در سطح شهر اردبیل در دوره زمانی سال‌های 1398-1394. مجله پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، 10(4)، 117-101 (DOI): https://doi.org/10.22059/jurbangeo.2023.348371.1732
13.لطف عطا، عیناز، و امیری، بیتا. (1402). تحلیل فضایی-زمانی وقوع آتش‌سوزی در بافت شهری: مطالعه موردی شهر مشهد. مجله پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، ۱۱(۲)، ۲۳۹-۲۵۷. https://doi.org/10.22059/jurbangeo.2023.356982.1746
14. Fabrigar, L. R., & Wegener, D. T. (2012). Exploratory factor analysis. Oxford University Press.
15. Douglas, D., Gunzler., Adam, T., Perzynski., Adam, C., Carle. (2021). Exploratory Factor Analysis. doi: 10.1201/9780203701133-11
16.Sürücü, L., Yıkılmaz, İ., & Maşlakçı, A. (2022). Exploratory factor analysis (EFA) in quantitative researches and practical considerations. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 13(2), 947-965.
17.Kaiser, H. F. (1974). An index of factorial simplicity. Psychometrika, 39 (1), 31-36.
18.Bartlett, M. S. (1954). A note on the multiplying factors for various chi-square approximations. Journal of the Royal Statistical Society, 16 (2), 296-298.
19.Costello, A. B., & Osborne, J. W. (2005). Best practices in exploratory factor analysis: Four recommendations for getting the most from your analysis. Practical Assessment, Research & Evaluation, 10 (7), 1-9.
20. Hayton, J. C., Allen, D. G., & Scarpello, V. (2004). Factor retention decisions in exploratory factor analysis: A tutorial on parallel analysis. Organizational Research Methods, 7 (2), 191-205.
21. Habachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2019). Using multivariate statistics (7th ed.). Pearson.
22.Stevens, J. P. (2012). Applied multivariate statistics for the social sciences. Routledge.

  • تاریخ دریافت 12 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری 18 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش 09 دی 1404
  • تاریخ اولین انتشار 14 دی 1404
  • تاریخ انتشار 01 فروردین 1405