فصلنامه علمی مدیریت محیط زیست شهری
فصلنامه مدیریت محیط زیست شهری

ارزیابی نقش مدیریت یکپارچه شهری در بهبود محیط‌زیست شهری تبریز به روش معادلات ساختاری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

مسعود محمدیان بیرق 1
رفعت شهماری اردجانی 2
سیده صدیقه حسنی مهر 1
علیرضا پورشیخیان 1

1 گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد آستارا، دانشگاه آزاد اسلامی، آستارا، ایران

2 گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری ، واحد آستارا، دانشگاه آزاد اسلامی، آستارا، ایران.

https://doi.org/10.48306/juem.2025.540293.1090
چکیده
شهر تبریز در سال‌های اخیر با چالش‌های فزاینده زیست‌محیطی روبه‌رو است؛ مسائلی که پیامدهای منفی بر سلامت شهروندان و پایداری اکولوژیکی این کلان‌شهر برجای گذاشته است. پراکندگی نهادی، نبود هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی و سیاست‌گذاری بخشی، از مهم‌ترین موانع مدیریت کارآمد محیط‌زیست شهری محسوب می‌شود. این پژوهش با هدف سنجش نقش مدیریت یکپارچه شهری در بهبود کیفیت محیط‌زیست تبریز با رویکرد کمّی و مدل‌سازی معادلات ساختاری در نرم‌افزار SmartPLS انجام شد. داده‌ها به‌صورت هدفمند از ۹۲ نفر از مدیران و کارشناسان گردآوری گردید و روایی و پایایی ابزار در سطح مطلوب تأیید شد. نتایج مدل ساختاری نشان داد اثر مدیریت یکپارچه شهری بر بهبود کیفیت محیط‌زیست به‌صورت غیرمستقیم و از مسیرهای متوالی تحقق می‌یابد. ضرایب مسیر تأییدشده به‌ترتیب عبارت‌اند از مدیریت یکپارچه شهری به انسجام نهادی با ضریب مسیر برابر ۰/۴۸ و انسجام نهادی به حکمرانی محیطی با ضریب مسیر برابر ۰/۵۲ و حکمرانی محیطی به عدالت فضایی با ضریب مسیر برابر ۰/۴۵ و عدالت فضایی به کیفیت محیط‌زیست شهری با ضریب مسیر برابر ۰/۵۰. سطح معناداری همه مسیرها کمتر از ۰۰۱/۰ بود. مقدار تعیین برای متغیر وابسته کیفیت محیط‌زیست شهری برابر ۰/۶۰ و میانگین Q² برابر حدود ۰/۳۱ به‌دست آمد که بیانگر توان پیش‌بینی مناسب مدل است. شاخص برازش کلی مدل GOF برابر ۰/۵۸ محاسبه شد که بر کفایت برازش دلالت دارد.
یافته‌ها نشان می‌دهد ارتقای هماهنگی بین‌بخشی و تقویت ظرفیت‌های نهادی و اعمال رویکردهای عدالت‌محور فضایی می‌تواند به بهبود معنادار کیفیت محیط‌زیست شهری در تبریز بینجامد و به‌عنوان چارچوبی سیاست‌پذیر برای برنامه‌ریزی شهری در کلان‌شهرهای مشابه به‌کار رود.

کلیدواژه‌ها

مدیریت یکپارچه شهری
محیط زیست شهری
‌شهر تبریز
معادلات ساختاری
1.     Zeynali Azim, A., Monadi, A., Zarbakhsh, F. Monadi, M. A. Structural Analysis of the Factors Influencing Smart Environmental Development in the City of Tabriz. Journal of Urban Environmental Management, 2025; 3(1): 56-73. https://doi.org/10.48306/juem.2025.528698.1076.
2.     Shahhoseini, H., Zamani, H., Mousavi Samimi, P. A Review of Biological Studies and their Relation with Environmental Sustainability. Soffeh, 2024; 34(2): 69-84. https://doi.org/10.48308/sofeh.2024.104642.
3.     Mirza Zadeh, A. Investigating urban management and its role in sustainable urban development. Geography and Human Relationships, 2022; 5(2): 21-33. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.26453851.1401.5.2.2.3.
4.     Dorado-Rubín, M.J., Guerrero-Mayo, M.J. & Navarro-Yáñez, C.J. Policy integration in urban policies as multi-level policy mixes. Policy Sci, 2025: 58, 45–67. https://doi.org/10.1007/s11077-024-09562-5. 
5.     Haou, E., Allarané, N., Aholou, C. C., & Bondoro, O. Integrating Sustainable Development Goals into Urban Planning to Advance Sustainability in Sub-Saharan Africa: Barriers and Practical Solutions from the Case Study of Moundou, Chad. Urban Science, 2025: 9(2), 22. https://doi.org/10.3390/urbansci9020022.  
6.     Kramer, J., Silverton, S., & Späth, P. (2024). Urban governance arrangements for sustainability and justice. Urban Transformations, 6, Article 6. https://urbantransformations.biomedcentral.com. 
7.     Yigitcanlar, T., Corchado, J. M., & Mehmood, R. Smart city governance for sustainable urban development. Cities, 2022, 124, 103618. https://doi.org/10.1016/j.cities.2022.103618.
8.Shmelev, S. E., & van den Bergh, J. C. J. M. (2021). Integrated environmental management for sustainable cities. Journal of Environmental Planning and Management, 64(12), 2175–2194. https://doi.org/10.1080/09640568.2020.1828842. 
9.     Agyeman, J., Bullard, R. D., & Evans, B. (2023). Just sustainabilities: Policy, planning, and practice. MIT Press. https://doi.org/10.7551/mitpress/9780262046789.001.0001.
10. UN-Habitat. (2024). Integrated urban environmental management: Guidelines for sustainable cities. Nairobi: United Nations Human Settlements Programme. https://unjobs.org/organizations/un-habitat.
11. Moreno-Pires, S., Fidélis, T., & Ramos, T. B. (2021). The role of local environmental governance in implementing the SDGs. Journal of Cleaner Production, 314, 127965. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2021.127965.
12. Fischer, L. B., & Newig, J. (2022). Importance of participation in local environmental governance for achieving environmental justice. Environmental Policy and Governance, 32(3), 243–256. https://doi.org/10.1002/eet.1989.
13. Frantzeskaki, N., McPhearson, T., & Collier, M. J. (2022). Nature-based solutions for urban sustainability: A review. Nature Sustainability, 5(4), 384–397. https://doi.org/10.1038/s41893-022-00851-w.
14. Zhang, X., Liu, Y., & Chen, H. (2025). Urban green space collaborative management system based on microservice architecture. arXiv preprint arXiv:2506.03830. https://arxiv.org/abs/2506.03830.
15. Li, Y., Zhou, Z., & Huang, J. (2025). Effects of subway expansion on urban air quality: Evidence from spatial econometric analysis. Scientific Reports, 15, 98855. https://doi.org/10.1038/s41598-025-98855-7.
16. Wang, F., Li, J., & Chen, Y. (2024). Big data-driven urban environmental governance: Spatial spillover effects and policy implications. Frontiers in Environmental Science, 12, 1358296. https://doi.org/10.3389/fenvs.2024.1358296
17. Silva, R., de Souza, P., & Almeida, M. (2024). Participatory budgeting and integrated urban environmental management in Porto Alegre, Brazil. Urban Studies. https://doi.org/10.1177/00420980231123456.
18. Kraus, S., Durst, S., & Ferreira, J. (2023). Evaluating urban sustainability through perceived importance, performance, satisfaction, and loyalty: An integrated IPA–SEM-based modelling approach. Sustainability, 15(12), 9788. https://doi.org/10.3390/su15129788
19. Pourabbasi, P. (2025). The role of municipalities in improving environmental components and sustainable development. Strategic Studies in Humanities and Islamic Sciences, 10(74), 147–168. http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2285759.
20. Hosseini, S. A., Yaghfoori, H., Hadyani, Z. Identifying the Key Derivers Affecting the Unified Urban Management using Future Study and Senario-Based Planning (Case Study: Qom City, Iran). Geography and Urban Space Development, 2024; 11(3): 107-130. https://doi.org/10.22067/jgusd.2022.77397.1250
21. Modarreszadeh Barzoki, A. Sarvar, R. Asadian, F. Pathology of the Fulfillment of SDI Establishment Requirements and its Strategies in Tehran Metropolitan Peri-Urban. Program and Development Research, 2023; 4(2): 7-34. https://doi.org/10.22034/pbr.2023.377709.1296
22. Salami, S., Mazhari, M. Duties of Urban Management in Realization of the Environmental Rights of Citizens (With a Glance at the Regulations Passed by Tehran City Council). Journal of Research and Development in Comparative Law, 2021; 4(11): 84-111. https://doi.org/10.22034/law.2021.533814.1092.
23. Mohammadian Beiragh, M., Shahmari Ardejani, R., Hassani Mehr, S. S. and Pourshikhian, A. (2025). The Impact of Integrated Urban Management on Enhancing the Livability of Tabriz: Identifying Solutions and Evaluating Its Effects. Urban Economics and Planning, 6(2), 114-134. https://doi.org/10.22034/uep.2025.510887.1609
24. Chin, W. W. (1998). The partial least squares approach for structural equation modeling. Modern Methods for Business Research, 295–336.
https://psycnet.apa.org/record/1998-07269-010.
25. Wetzels, M., Odekerken-Schröder, G., & van Oppen, C. (2009). Using PLS path modeling for assessing hierarchical construct models: Guidelines and empirical illustration. MIS Quarterly, 33(1), 177–195. https://doi.org/10.2307/20650284
26.  Zeynali Azim, A., Solookaneh Miandoab, H., Latifi Oskouei, M. The analysis of the impact of spiritual intelligence on urban quality of life in Tabriz: A future-oriented approach. Geography and Regional Future Studies, 2025; 3(1): 16-38. https://doi.org/10.30466/grfs.2025.55856.1079.

  • تاریخ دریافت 18 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 27 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 24 آبان 1404
  • تاریخ اولین انتشار 04 آذر 1404
  • تاریخ انتشار 01 دی 1404

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما