در جهان امروز، شهرنشینی به شکل غالب زندگی انسان تبدیل شده و تمرکز بالای جمعیت، فعالیتهای اقتصادی، آلودگی محیط زیست، مصرف بیرویه منابع و تولید فزاینده انواع آلایندهها در مناطق شهری، باعث افت شدید کیفیت زیستگاه در این مناطق شده است. کلانشهر تهران، به عنوان پایتخت ایران، با مشکلات عدیده محیط زیستی روبروست که نتیجهای جز فشار بر منابع طبیعی، ایجاد آلودگیهای محیط زیست و در نتیجه کاهش کیفیت زیستگاه برای انسان و سایر زیستمندان نداشته است. لذا هدف این پژوهش، ارائه چارچوبی برای تلفیق شاخصهای ارزیابی کیفیت زیستگاه در برنامهریزی توسعه پایدار برای شهر تهران میباشد. به این منظور، ابتدا با استفاده از مرور منابع شاخصهای مرتبط با کیفیت زیستگاه شهری استخراج گردید و با استفاده از نظر 16 نفر کارشناس خبره با تخصصهای مرتبط توسعه داده شد. سپس این شاخصها، با استفاده از یک پرسشنامه محقق ساخته برگرفته از روش لاوشه بر اساس نظرات خبرگان برای شهر تهران رتبه بندی گردید. براساس نتایج، 15 شاخص مهم و کلیدی بدست آمد که از جمله مهمترین آنها، وضعیت و موجودی منابع آب، آلودگی هوا ، آلودگی آب، فضای سبز شهری و زیرساختهای سبز و آبی میباشند. در نهایت، شاخصهای بدست آمده در 4 گروه اصلی طبقه بندی و راهبردهایی برای تلفیق شاخصهای کیفیت زیستگاه در برنامه ریزی توسعه پایدار شهر تهران ارائه شد
1. Zhang, P., Zhang, J., Liu, Z., Liu, Y., and Chen, Z. Relationship between land surface temperature and air quality in urban and suburban areas: Dynamic changes and interaction effects. Sustainable Cities and Society, 2025. 118, 106043. https://doi.org/10.1016/j.scs.2024.106043.
2. Jia, K., Sheng, Q., Liu, Y., Yang, Y., Dong, G., Qiao, Z., ... and Han, D. A framework for achieving urban sustainable development goals (SDGs): Evaluation and interaction. Sustainable Cities and Society, 2024. 114, 105780.https://doi.org/10.1016/j.scs.2024.105780
4. Xie, Z. X., Zhang, B., Shi, Y. T., Zhang, X. Y., and Sun, Z. X. Changes and protections of urban habitat quality in Shanghai of China. Scientific reports, 2023. 13(1), 10976. https://doi.org/10.1038/s41598-023-32247-7
5. Wang, X., Liu, B., Chen, J., Arash, M., Zhang, B., Chang, Q., ... and You, W. Assessing the impact of land use change on habitat quality in Zhongwei through multiscenario simulation using the PLUS and InVEST models. Scientific Reports, 2025. 15(1), 12355. https://doi.org/10.1038/s41598-025-90965-6
6. Wei, W., Bao, Y., Wang, Z., Chen, X., Luo, Q., and Mo, Y. Response of habitat quality to urban spatial morphological structure in multi-mountainous city. Ecological Indicators, 2023. 146, 109877. https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2023.109877
7. Jia, C., Li, Z., Yang, X., Liu, H., and Yang, X. The spatiotemporal evolution characteristics and influencing factors of habitat quality in the typical region of the Lunan Economic Belt: A case study of Donggang District, Rizhao. Environmental Monitoring and Assessment, 2024. 196(11), 1074. https://doi.org/10.1007/s10661-024-13222-9
8. Wu, Y., Wang, J., and Gou, A. Research on the evolution characteristics, driving mechanisms and multi-scenario simulation of habitat quality in the Guangdong-Hong Kong-Macao Greater Bay based on multi-model coupling. Science of the Total Environment, 2024. 924, 171263. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2024.171263
9. Zhou, Y., Geng, J., and Liu, X. Urban Habitat Quality Enhancement and Optimization under Ecological Network Constraints. Land, 2024. 13(10), 1640.https://doi.org/10.3390/land13101640
10. Nasri Roodsari, E., and Hoseini, P. An assessment of the correlation between urban green space supply and socio-economic disparities of Tehran districts—Iran. Environment, development and sustainability, 2022. 24(11), 12867-12882. https://doi.org/10.1007/s10668-021-01970-4
11. Balasooriya, B. L. W. K., Samson, R., Mbikwa, F., Boeckx, P., and Van Meirvenne, M. Biomonitoring of urban habitat quality by anatomical and chemical leaf characteristics. Environmental and Experimental Botany, 2009. 65(2-3), 386-394. https://doi.org/10.1016/j.envexpbot.2008.11.009
12. Kardel, F., Wuyts, K., Babanezhad, M., Wuytack, T., Potters, G., and Samson, R. Assessing urban habitat quality based on specific leaf area and stomatal characteristics of Plantago lanceolata L. Environmental Pollution, 2010. 158(3), 788-794. https://doi.org/10.1016/j.envpol.2009.10.006
13. Bai, L., Xiu, C., Feng, X., and Liu, D. Influence of urbanization on regional habitat quality: a case study of Changchun City. Habitat International, 2019. 93, 102042. https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2019.102042
14. Javanbakht, M., Boloorani, A. D., Kiavarz, M., Samany, N. N., Zebardast, L., and Zangiabadi, M. Spatial-temporal analysis of urban environmental quality of Tehran, Iran. Ecological Indicators, 2021. 120, 106901. https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2020.106901
15. Parvar, Z., and Salmanmahiny, A. Assessing and predicting habitat quality under urbanization and climate pressures. Journal for Nature Conservation, 2025. 86, 126903. https://doi.org/10.1016/j.jnc.2025.126903
16. Aznarez, C., Svenning, J. C., Taveira, G., Baró, F., and Pascual, U. Wildness and habitat quality drive spatial patterns of urban biodiversity. Landscape and Urban Planning, 2022. 228, 104570. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2022.104570
17. Boyd, E., and Juhola, S. Adaptive climate change governance for urban resilience. Urban studies, 2015. 52(7), 1234-1264. https://doi.org/10.1177/0042098014527483
18. Crane, M., Lloyd, S., Haines, A., Ding, D., Hutchinson, E., Belesova, K., ... and Turcu, C. Transforming cities for sustainability: A health perspective. Environment international, 2021. 147, 106366. https://doi.org/10.1016/j.envint.2020.106366
19. Pamukcu-Albers, P., Ugolini, F., La Rosa, D., Grădinaru, S. R., Azevedo, J. C., and Wu, J. Building green infrastructure to enhance urban resilience to climate change and pandemics. Landscape ecology, 2021.36(3), 665-673. https://doi.org/10.1007/s10980-021-01212-y
20. Birkmann, J., Garschagen, M., Kraas, F., and Quang, N. Adaptive urban governance: new challenges for the second generation of urban adaptation strategies to climate change. Sustainability Science, 2010. 5(2), 185-206. https://doi.org/10.1007/s11625-010-0111-3
21. Aslani, A., Sereshti, M., and Sharifi, A. Urban heat island mitigation in Tehran: District-based mapping and analysis of key drivers. Sustainable Cities and Society, 2025. 125, 106338. https://doi.org/10.1016/j.scs.2025.106338
22. مرکز آمار ایران. پیش بینی جمعیت مناطق شهر تهران. 1404. https://amar.thmporg.ir/
23. موذنی، کیمیا، رفیعیان، مجتبی، ایزدی، محمد سعید. (1398). ارزشگذاری مؤلفهها و شاخصهای بازآفرینی پایدار رود درههای شهری تهران مطالعه موردی: رود دره درکه. مجله شهر پایدار، 1398، 2(4), 65-82.https:doi.org/ 10.22034/jsc.2020.200426.1115
24. Shamsipour, A., Jahanshahi, S., Mousavi, S. S., Shoja, F., Golenji, R. A., Tayebi, S., ... and Sharifi, A. Assessing and mapping urban ecological resilience using the loss-gain approach: A case study of Tehran, Iran. Sustainable Cities and Society, 2024.103, 105252. https://doi.org/10.1016/j.scs.2024.105252
26. Ayre, C., and Scally, A. J. Critical values for Lawshe’s content validity ratio: Revisiting the original methods of calculation. Measurement and Evaluation in Counseling and Development, 2014. 47(1), 79–86. https://doi.org/10.1177/0748175613513808
28. Polit, D. F., and Beck, C. T. The content validity index: Are you sure you know what’s being reported? Critique and recommendations. Research in Nursing & Health, 2006. 29(5), 489–497. https://doi.org/10.1002/nur.20147
29. Doloi, H., Sawhney, A., Iyer, K. C., and Rentala, S. Analysing factors affecting delays in Indian construction projects. International Journal of Project Management, 2012. 30(4), 479–489. https://doi.org/10.1016/j.ijproman.2011.10.004
30. Cronbach, L. J. (1951). Coefficient alpha and the internal structure of tests. Psychometrika, 16(3), 297–334. https://doi.org/10.1007/BF02310555
31.Zamanzadeh, V., Ghahramanian, A., Rassouli, M., Abbaszadeh, A., Alavi-Majd, H., and Nikanfar, A. R. Design and implementation content validity study: Development of an instrument for measuring patient-centered communication. Journal of Caring Sciences, 2015. 4(2), 165–178. https://doi.org/10.15171/jcs.2015.017
32. Wu, J., Li, X., Luo, Y., and Zhang, D. (2021). Spatiotemporal effects of urban sprawl on habitat quality in the Pearl River Delta from 1990 to 2018. Scientific Reports, 11(1), 13981. https://doi.org/10.1038/s41598-021-92916-3
33. Tang, J., Zhou, L., Dang, X., Hu, F., Yuan, B., Yuan, Z., and Wei, L. Impacts and predictions of urban expansion on habitat quality in the densely populated areas: A case study of the Yellow River Basin, China. Ecological Indicators, 2023.151, 110320. https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2023.110320
34. Mi, Y., Li, S., and Wang, Z. Spatial distribution and topographic gradient effects of habitat quality in the Chang-Zhu-Tan Urban Agglomeration, China. Scientific reports, 2024. 14(1), 22563.
35. Hu, J., Zhang, J., and Li, Y. Exploring the spatial and temporal driving mechanisms of landscape patterns on habitat quality in a city undergoing rapid urbanization based on GTWR and MGWR: The case of Nanjing, China. Ecological Indicators, 2022. 143, 109333. https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2022.109333
36. Zhang, D., Wang, J., Wang, Y., Xu, L., Zheng, L., Zhang, B., ... and Yang, H. Is there a spatial relationship between urban landscape pattern and habitat quality? Implication for landscape planning of the Yellow River Basin. International Journal of Environmental Research and Public Health, 2022. 19(19), 11974. https://doi.org/10.3390/ijerph191911974
37. Angold, P. G., Sadler, J. P., Hill, M. O., Pullin, A., Rushton, S., Austin, K., ... and Thompson, K. Biodiversity in urban habitat patches. Science of the Total environment, 2006. 360(1-3), 196-204. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2005.08.035
38. Zhang, Y., Zhang, C., Zhang, X., Wang, X., Liu, T., Li, Z., ... and Ma, F. Habitat quality assessment and ecological risks prediction: an analysis in the Beijing-Hangzhou Grand Canal (Suzhou Section). Water, 2022. 14(17), 2602. https://doi.org/10.3390/w14172602.
39. Liu, Y., Wang, Y., Lin, Y., Ma, X., Guo, S., Ouyang, Q., and Sun, C. Habitat Quality Assessment and Driving Factors Analysis of Guangdong Province, China. Sustainability, 2023. 15(15), 11615. https://doi.org/10.3390/su151511615
40. Michalina, D., Mederly, P., Diefenbacher, H., and Held, B. Sustainable urban development: A review of urban sustainability indicator frameworks. Sustainability, 2021. 13(16), 9348. https://doi.org/10.3390/su13169348
41. Wei, L., Zhou, L., Sun, D., Yuan, B., and Hu, F. Evaluating the impact of urban expansion on the habitat quality and constructing ecological security patterns: A case study of Jiziwan in the Yellow River Basin, China. Ecological Indicators, 2022. 145, 109544. https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2022.109544
درمنش, ارشیا, زبردست, لعبت, و بالیست, جهانبخش. (1404). ارائه چارچوبی برای تلفیق شاخصهای کیفیت زیستگاه در برنامهریزی شهری به منظور بهبود زیستپذیری و توسعه پایدار (مطالعه موردی: کلانشهر تهران). فصلنامه علمی مدیریت محیط زیست شهری, 3(4), 19-36. https://doi.org/10.48306/juem.2025.554009.1121
MLA
درمنش, ارشیا, زبردست, لعبت, و بالیست, جهانبخش. "ارائه چارچوبی برای تلفیق شاخصهای کیفیت زیستگاه در برنامهریزی شهری به منظور بهبود زیستپذیری و توسعه پایدار (مطالعه موردی: کلانشهر تهران)", فصلنامه علمی مدیریت محیط زیست شهری, 3, 4, 1404, 19-36. doi: 10.48306/juem.2025.554009.1121
HARVARD
درمنش ارشیا, زبردست لعبت, بالیست جهانبخش. (1404). 'ارائه چارچوبی برای تلفیق شاخصهای کیفیت زیستگاه در برنامهریزی شهری به منظور بهبود زیستپذیری و توسعه پایدار (مطالعه موردی: کلانشهر تهران)', فصلنامه علمی مدیریت محیط زیست شهری, 3(4), pp. 19-36. doi: 10.48306/juem.2025.554009.1121
CHICAGO
ارشیا درمنش, لعبت زبردست و جهانبخش بالیست, "ارائه چارچوبی برای تلفیق شاخصهای کیفیت زیستگاه در برنامهریزی شهری به منظور بهبود زیستپذیری و توسعه پایدار (مطالعه موردی: کلانشهر تهران)," فصلنامه علمی مدیریت محیط زیست شهری, 3 4 (1404): 19-36, doi: 10.48306/juem.2025.554009.1121
VANCOUVER
درمنش ارشیا, زبردست لعبت, بالیست جهانبخش. ارائه چارچوبی برای تلفیق شاخصهای کیفیت زیستگاه در برنامهریزی شهری به منظور بهبود زیستپذیری و توسعه پایدار (مطالعه موردی: کلانشهر تهران). شهرداری کرمان | دانشگاه تحصیلات تکمیلی صنعتی و فناوری پیشرفته |. 1404;3(4):19-36. doi: 10.48306/juem.2025.554009.1121
