فصلنامه مدیریت محیط زیست شهری

بررسی وضعیت محیط زیستی آلودگی هوا در شهر تهران با استفاده مدل ترکیبی AHP-DPSIR

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 مرکز تحقیقات تغییر اقلیم و سلامت، دانشگاه علوم پزشکی دزفول، دزفول، خوزستان، ایران

2 دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده
یک از مشکلات برنامه های مدیریت کنترل و کاهش آلودگی هوا در ایران و خصوصا در تهران عدم بررسی اولویت بندی و میزان اثر بخشی گام های اجرایی به جهت تمرکز منابع انسانی و مالی است. لذا، عملکرد گام به گام با در نظر گرفتن اولویت اجرایی راهکاری مناسب برای رسیدن به این هدف است. استفاده از چارچوب DPSIR در مطالعه SOE آلودگی هوای تهران، یک روش سیستماتیک و جامع برای درک و پرداختن به این موضوع حیاتی ارائه می‌کند. این نه تنها به تشخیص مشکل کمک می کند، بلکه در تدوین و ارزیابی راه حل های موثر، در نتیجه به توسعه پایدار شهر کمک می کند. مدل هیبریدی AHP-DPSIR مدلی مناسب برای یافتن اولویت بندی برنامه های محیط زیستی با رویکردی جامع و مدیریتی با در نظر گرفتن عدم قطعیت با ساختاری سلسله مراتبی است. در این مطالعه، پاسخ های به بهبود عوامل فشار، محرک، وضعیت کنونی و اثرات در قالبی سلسله مراتبی بررسی و مقایسه شدند و در انتها میزان ارجحیت آنها نسبت به یکدیگر بدست آمد. توسعه و بهبود حمل و نقل عمومی، بهبود کیفیت سوخت، بهبود استاندارد آلایندگی خودرو، معاینه فنی خودرو و در نهایت مدیریت ترافیک شهری به ترتیب گام های اجرایی برنامه کنترل و کاهش آلودگی هوای تهران شناخته شدند. مدل توسعه یافته در این مطالعه برای استفاده در موارد مشابه خصوصا کشورهای در حال توسعه که با مشکل مدیریت مشابه ایران مواجه هستند پیشنهاد می شود. این مدل از انعطاف پذیری بالا و دقت در اولیت بندی با رویکردی جامع برخوردار است.

کلیدواژه‌ها


1.   Sacks, J.D., et al., Quantifying the public health benefits of reducing air pollution: critically assessing the features and capabilities of WHO’s AirQ+ and US EPA’s Environmental Benefits Mapping and Analysis Program—Community Edition (BenMAP—CE). Atmosphere, 2020. 11(5): p. 516.
2.خطیبی, ع. (و دیگران). معرفی مدل DPSIR و قابلیت کاربرد آن در تصمیم گیری های محیط زیستی. 1394.
3.Gari, S.R., A. Newton, and J.D. Icely, A review of the application and evolution of the DPSIR framework with an emphasis on coastal social-ecological systems. Ocean & Coastal Management, 2015. 103: p. 63-77.
4.Tscherning, K., et al., Does research applying the DPSIR framework support decision making? Land use policy, 2012. 29(1): p. 102-110.
5.اسدی. ر. ا. تحلیل وضعیت محیط زیست شهر مشهد با مدل DPSIR. 1401.
6.زبردست, ل. (و دیگران). ارائه رهیافت سیستمی در برنامه ریزی محیط زیستی آلودگی هوا با استفاده از چارچوب نیروی محرکه، فشار، وضعیت، اثر و پاسخ (DPSIR) مطالعه موردی: شهر تهران. 1394.
7.خوارزمی, ا. ع. (و دیگران). چالش های محیط زیست هوشمند در کلانشهر مشهد با استفاده از مدل DPSIR. 1401.
8.رباطی, م. و ا. قازانچایی. سنجش وضعیت زیست محیطی- اقتصادی و اجتماعی استان مازندران با رویکرد مدل مفهومی DPSIR. 1398.
9.صالحی, ا. و ر. رمضانی کیاسج محله. بررسی تاثیر تغییر کاربری زمین بر خدمات اکوسیستم با استفاده از مدل DPSIR در دهمین کنفرانس بین المللی پژوهشهای نوین در عمران، معماری، مدیریت شهری و محیط زیست. 1401.
10.کاردان مقدم, ح. و ع. روزبهانی. ارزیابی ساختار DPSIR جهت تعادل بخشی منابع آب زیرزمینی با تصمیم گیری چندمعیاره و مشارکت ذینفعان. 1397.
11.جعفری, ض. و ز. جعفری. یکپارچه سازی مفهوم تاب آوری شهری با مدل DPSIR با هدف ارزیابی اثرات سیاست های مدیریت شهری بر شاخص های پایداری در هفدهمین همایش ملی ارزیابی اثرات محیط زیستی ایران. 1398.
12.امیربیگی, ح., ن.ا. منصوری و ا. حمصی. ارائه مدل یکپارچه مدیریت آلودگیهای محیط زیستی در سکونتگاههای غیررسمی بر اساس چهارچوب DPSIR (مطالعه موردی: شهر مشهد). 1400.
13.cheng, s.k., Developement of a fuzzy multi-criteria decision support system for muncipial solid waste management, in garduate studies and research 2000, university of regina.
14.Kahraman, C., multicriteria decision making methods and fuzzy sets. springer, 2008: p. 1-8.
15.دزفولی, ا.ک.پ., اصول تئوری مجموعه های فازی و کاربردهای آن در مدلسازی مسائل مهندسی آب. 1387: انتشارات جهاد دانشگاهی دانشگاه صنعتی امیرکبیر.
16. Saaty, T.L., Fundamentals of the analytic network process—Dependence and feedback in decision-making with a single network. Journal of Systems science and Systems engineering, 2004. 13: p. 129-157.
17.Taylan, O., et al., Construction projects selection and risk assessment by fuzzy AHP and fuzzy TOPSIS methodologies. Applied Soft Computing, 2014. 17(0): p. 105-116.
18.Khalilikhah, M., M. Habibian, and K. Heaslip, Acceptability of increasing petrol price as a TDM pricing policy: A case study in Tehran. Transport Policy, 2016. 45: p. 136-144.
19.Hoseini, M., et al., Characterization and risk assessment of polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs) in urban atmospheric Particulate of Tehran, Iran. Environmental Science and Pollution Research, 2016. 23(2): p. 1820-1832.
20.Ghodsi, S.H., R. Kerachian, and Z. Zahmatkesh, A multi-stakeholder framework for urban runoff quality management: Application of social choice and bargaining techniques. Science of the Total Environment, 2016. 550: p. 574-585.
21.Ahmadi, A., et al., Air Quality Risk Index (AQRI) and its application for a megacity. International Journal of Environmental Science and Technology, 2015. 12(12): p. 3773-3780.

  • تاریخ دریافت 08 بهمن 1402
  • تاریخ بازنگری 01 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش 07 اسفند 1402
  • تاریخ اولین انتشار 07 اسفند 1402
  • تاریخ انتشار 01 دی 1402