فصلنامه مدیریت محیط زیست شهری

بررسی میزان تاب‌آوری شهری در مواجه با تغییرات اقلیمی در شهر تبریز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه ریزی شهری، دانشکده معماری، شهرسازی و هنر، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.

2 دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت شهری، دانشگاه ارومیه

چکیده
تاب‌آوری شهری به توانایی یک سیستم شهری در مقیاس زمانی و فضایی برای حفظ و یا بازگشت سریع به عملکردهای مطلوب گذشته در برابر اختلالات یا تغییرات گفته می‌شود. تغییر اقلیم در واقع به گرم‌شدن سطح زمین که در اثر انباشته‌شدن گازهای گلخانه‌ای در هوا ناشی می‌شود. تاب‌آوری اکولوژیک شهری، به ظرفیت سامانه‌های اکولوژیکی بــرای جذب اختلالات و نیز برای حفظ بازخوردها، فرایندها و ساختارهای لازم و ذاتی سامانه گفته می‌شود. از زیرشاخه‌های تاب‌آوری اکولوژیک شهری، تاب‌آوری اقلیمی است. تاب‌آوری اقلیمی بیانگر پتانسیل‌های یک شهر برای رفع مشکلات حاصل از پدیده‌های ناگهانی آب‌وهوایی و مخاطرات تحت‌تأثیر تغییرات اقلیمی می‌باشد. تقلیل تغییرات اقلیمی به این ۵ عامل کلیدی متمرکز شده است: شکل شهر، ساخت‌وساز، محیط مصنوع، زیرساخت‌های شهری، حمل‌ونقل و تولید کربن. هدف از این پژوهش کمک به دانش فعلی و شناسایی بهتر تغییر اقلیمی و اثرات آن بر زندگی بشر و کیفیت آب‌وهوای شهر، با استفاده و بهره‌وری از ویژگی‌های زیرساخت‌های سبز شهری، بخصوص در شهر تبریز است که با ارزیابی عناصر اقلیمی می‌خواهیم اثرات تغییرات اقلیمی را گزارش و مؤلفه‌های تاب‌آوری را با استفاده از مطالعات پیشین بررسی کنیم. در این تحقیق از روش تأثیر سرمایشی پارک (Park Cooling Effects) در دمای سطح زمین (LST) از زیرساخت‌های سبز شهری استفاده شد و به صورت نمونه باغ فجر تبریز که در مرکز شهر قرار دارد یه عنوان نمونه‌ مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج حاصل از مطالعه بیانگر آن است که وجود فضای سبز و زیرساخت‌های سبز شهری در تاب‌آوری اقلیمی و کاهش دمای سطح زمین نقش بسزایی دارد.

کلیدواژه‌ها


1.Sharma,A. 2019. Outcomes of the UN Climate Change Conference in Paris/ https://www.c2es.org/document/outcomes-of-the-u-n-climate-change-conference-in-paris/
2. Mitchell T, Harris K. Resilience: A risk management approach. ODI background note. 2012 Jan 23:1-7.
3. Gill, S.E. Handley, J.F., & Ennos, A.R. Adapting cities for climate change: the role of green infrastructure, E-Journal of Built Environment,(2007). 33(1). 115- 133. DOI: 10.2148/benv.33.1.115.
4. Measham, T.G., Preston, B.L., Smith, T.F., Brooke, C., Gorddard, R., Withycombe, G. and Morrison, C., 2011. Adapting to climate change through local municipal planning: barriers and challenges. Mitigation and adaptation strategies for global change, v. 16(8), p. 889-909.
5. Xu, H. and Xue, B., 2017. Key indicators for the resilience of complex urban public spaces. Journal of Building Engineering, v. 12, p. 306-313. https://doi.org/10.1016/j.jobe.2017.06.018
6. Kim, H. and Marcouiller, D.W. 2016. Natural disaster response, community resilience, and economic capacity: A case study of coastal Florida. Society & Natural Resources, 29(8): 981-997. https://doi.org/10.1080/08941920.2015.1080336
7. Parry, M.L. (2009). Assessing the costs of adaptation to climate change: a review of the UNFCCC and other recent estimates. Iied.
8. Lowe, A.; Foster, J. and Winkelman, S. 2009. Ask the climate question: adapting to climate change impacts in urban regions.
9.محمدپور، ص؛ مهرجو، م. کاربست سیاست‌های کاربری زمین در راستای ارتقای تاب‌آوری شهری مطالعه موردی: شهر رودبار. مجله شهر پایدار, 1400; 4(۳): 39-54. DOI: 10.22034/jsc.2021.229769.1241
10.رنجبر، ف؛ خادم الحسینی، ا؛ صابری، ح؛ گندمکار، ح. پایش تاب‌آوری شهری به‌منظور کاهش اثرات حوادث طبیعی با تاکید بر زلزله (مطالعه موردی اسلامشهر). فصلنامه جغرافیا (برنامه ریزی منطقه ای)، 1401؛ 12(3): 166-177. magiran.com/p2476155 
11.کریمی رزکانی، ع؛ شیخ الاسلامی، ع؛ پریزادی، ط. نقش مدیریت شهری در تاب‌آوری شهرها در برابر سوانح طبیعی (مورد مطالعه: شهر باقرشهر). نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی (جعرافیای انسانی) 1398؛12(1):441-456. https://sid.ir/paper/519774/fa
12.اسدی، م؛ زارع ابیانه، ح؛ دلاور، ن؛ اسدی، آ. اثر پدیده‌ی تغییر اقلیم بر فراسنجه‌های اقلیمی همدان. علوم و تکنولوژی محیط‌زیست، 1398؛21(9 (پیاپی 88)):1-14. https://sid.ir/paper/395899/fa
13.رضایی قلعه، م؛ حق پرست، ف؛ ملکی، آ. بررسی رابطۀ زیرساخت سبز-آبی و کاهش آسیب‌پذیری سلامت در برابر گرمای شدید متأثر از تغییرات اقلیمی (نمونه موردی: شهر قزوین). باغ نظر، 1401; 19(107): 69-84. DOI: 10.22034/bagh.2021.273770.4810 
14.منا فلویان، س؛ سعیده زرآبادی، ز؛ بهزادفر، م. سنجش عوامل مؤثر بر تاب‌آوری اقلیمی (نمونه موردی: شهر تبریز). نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی (جعرافیای انسانی)، 1398؛ 12(1):509-525. https://sid.ir/paper/521773/fa
15.سروشان، غ؛ هندیانی، ع؛ زیویار پرده ای، پ؛ توکلان، ع. بررسی تاثیر حکمروایی شهری بر تاب‌آوری شهرها (مورد مطالعه: شهرتهران). نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی. ۱۴۰۱; ۲۲ (۶۷):۴۱۳-۴۳۷. http://jgs.khu.ac.ir/article-
16.کرمی، س. تغییرات اقلیمی: بینش هایی از مجله کسب و کار هاروارد؛ 1400. تهران.
17.بهزادافشار، ک؛ اکبری، پ. تبیین و تحلیل معیارهای کاربری برنامه ریزی زمین در کاهش خطر زلزله جهت افزایش تاب‌آوری شهری (نمونه موردی: شهر سنندج). نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی (جعرافیای انسانی)، 1398؛11(2):337-353. https://sid.ir/paper/521766/fa
18.بهتاش، ف؛ کی نژاد، م؛ پیربابایی، م؛ عسگری، م. ارزیابی و تحلیل ابعاد و مؤلفه‌های تاب‌آوری کلان‌شهر تبریز. نشریه هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی, 1392; 18(شماره 3): 33-42. DOI: 10.22059/jfaup.2013.51316
19.معاونت پژوهش‌های زیربنایی و امور تولیدی. پیامدهای زیست محیطی آلودگی هوا، دفتر: مطالعات زیربنایی، مرداد ماه 1396.
20.احمدزاده کرمانی، ح؛ امین زاده گوهرریزی، ب. ارزیابی ابعاد تاب آوری شهری با استفاده از روش میانگین مجموع فواصل از حد بهینه (نمونه موردمطالعه: منطقه ۹ شهرداری مشهد)، هویت شهر، (1399)؛ شماره 41، سال 14، بهار 1399، صص 33_44.
21.فرجی، ع؛ شمسی پور، ع؛ بارزمان، س. سنجش و ارزیابی جامعه شناختی تاب‌آوری شهر ورامین در برابر مخاطرات ناشی از تغییرات اقلیمی. پژوهش‌های جغرافیای طبیعی, 1399; 52(4): 605-619. https://jphgr.ut.ac.ir/article_80329.html
22. قلی نژاد، م؛ پوراحمد، ا؛ حاتمی نژاد، ح؛ صفرراد، ط. تحلیل و ارتقای تاب‌آوری شهرهای ساحلی در برابر مخاطرات ناشی از تغییر اقلیم (مطالعه موردی: شهر بابلسر). پژوهش‌های دانش زمین, 1401; 13(1): 117-134. https://esrj.sbu.ac.ir/article_101348.html
23.دارابی، ح؛ سعیدی، ا. طراحی بازگشت‌پذیر فضاهای سبز شهری در راستای سازگاری با تغییر اقلیم (مطالعه موردی: بلوار بهشت بروجرد). علوم و تکنولوژی محیط‌زیست، 1398؛21(9 (پیاپی 88)):209-219. https://sid.ir/paper/394361/fa
24.پاکرو، ن؛ موسوی، م. ارزیابی تاب‌آوری شهری در برابر زلزله (مطالعه موردی: منطقه یک شهر تبریز). نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی. ۱۴۰۲; ۲۳ (۶۸):۱۱۵-۱۳۵. http://jgs.khu.ac.ir/article-1-3459-fa.html
25.رفیعیان، م؛ رضایی، م؛ عسگری، ع؛ پرهیزکار، ا؛ شایان، س. تبیین مفهومی تاب‌آوری و شاخص سازی آن در مدیریت سوانح اجتماع محور (CBDM). برنامه ریزی و آمایش فضا (مدرس علوم انسانی)، 1390؛ 15(4 (پیاپی 72)):19-41. https://sid.ir/paper/171828/fa
26.شیرگیر، ا؛ بهزادفر، م؛ خیرالدین، ر. تبیین روشی جهت سنجش و افزایش میزان تاب‌آوری شهری به تغییرات اقلیمی بر پایه اصول اکولوژی سیمای سرزمین در مقیاس محله شهری (مطالعه موردی: محله یوسف آباد تهران). هویت شهر. 1400؛ 15(46):69-84.  https://sid.ir/paper/951870/fa

  • تاریخ دریافت 10 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری 20 فروردین 1403
  • تاریخ پذیرش 27 فروردین 1403
  • تاریخ اولین انتشار 27 فروردین 1403
  • تاریخ انتشار 01 فروردین 1403