فصلنامه علمی مدیریت محیط زیست شهری

چکیده این پژوهش با هدف تبیین مولفه‌های مدیریت بحران پیش از زلزله به منظور ارتقاء تاب‌آوری شهری در شهر اهرم انجام شد. تاب‌آوری شهری به عنوان یکی از رویکردهای نوین در مدیریت بحران، نیازمند توجه هم‌زمان به ابعاد کالبدی، اقتصادی، اجتماعی، نهادی و فرهنگی ـ روانی است. در این راستا، پژوهش حاضر از رویکرد کیفی و تحلیل مضمون بهره گرفت. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۳۰ نفر از خبرگان حوزه مدیریت بحران، برنامه‌ریزی شهری، مسئولان محلی و متخصصان فنی گردآوری شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار MaxQDA و از طریق کدگذاری باز، محوری و گزینشی انجام گرفت. یافته‌ها نشان داد که تاب‌آوری شهر اهرم در برابر زلزله تحت تأثیر پنج مولفه کلیدی قرار دارد. در بعد کالبدی ـ محیطی، کیفیت زیرساخت‌های مسکن و حمل‌ونقل و مدیریت منابع طبیعی از پیش‌نیازهای حیاتی محسوب می‌شوند. در بعد اقتصادی، تنوع اقتصادی و حمایت مالی از کسب‌وکارها و خانوارهای آسیب‌پذیر نقش مهمی ایفا می‌کند. در بعد اجتماعی، مشارکت شهروندان، همبستگی اجتماعی و شبکه‌های ارتباطی مؤثر هستند. بعد نهادی بر اهمیت حکمرانی شفاف و هماهنگی بین‌نهادی تأکید دارد. افزوده‌شدن بعد فرهنگی ـ روانی به مدل تحقیق نشان داد که نگرش عمومی نسبت به ریسک زلزله، آمادگی روانی، پذیرش آموزش‌های ایمنی و باور به توانمندی فردی و جمعی، نقش کلیدی در ارتقاء تاب‌آوری نرم ایفا می‌کنند. نتایج این پژوهش بر ضرورت اتخاذ رویکردی یکپارچه و سیستمی در مدیریت پیشگیرانه بحران زلزله تأکید دارد و می‌تواند مبنای تدوین سیاست‌ها و برنامه‌های عملیاتی برای شهر اهرم و سایر شهرهای مشابه قرار گیرد.

چکیده هدف از انجام پژوهش حاضر بررسی تاثیر آموزش بر عملکرد مردم در مرحله قبل از بحران بوده ؛ که از نظر هدف کاربردی و با رویکرد کمی ‏است. قلمرو پژوهش حاضر در زمینه‌ی مدیریت بحران و زلزله در منطقه‌ی 20 تهران است. جمع آوری داده‌ها بصورت مطالعات کتابخانه‌ای و ‏میدانی بصورت پیمایشی بوده و ابزار پژوهش، پرسشنامه‌ای با 5 مولفه و 22 گویه بوده است. روایی پرسشنامه با استفاده از نظرات اساتید ‏دانشگاه و پرسنل مدیریت بحران شهرداری و سازمان آتش نشانی مورد تایید قرار گرفت. پایایی پرسشنامه با توجه به متغییرهای تحقیق، با ‏استفاده از آلفای کرونباخ به ترتیب 76/0، 79/0 و 86/0 بدست آمد. ابزار تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از آزمون کلموگروف اسمیرونوف ‏مورد بررسی قرار گرفت.بعد از نرمال بودن متغییرها جهت تحلیل فرضیه‌های پژوهش از مدل معادلات ساختاری از نرم‌افزار لیزرل 8/8 ‏استفاده شد.طبق یافته‌های پژوهش، متغیر ابزار آموزش با میانگین 22/4 در اولویت اول قرار گرفت و متغیر عملکردی ادراک نقش با میانگین ‏‏65/3 در اولویت دوم قرار گرفت. در بررسی نرمال بودن متغیرهای اصلی ابزار آموزشی با 518/0 بیشترین سطح معنی‌داری را به خود اختصاص ‏داد.همچنین یافته‌های حاصل از تحلیل عملی نشان داد که بیشترین ضریب همبستگی در ابزار آموزشی به مقدار 744/0 بدست آمد.نتایج ‏نشان داد که آموزش، عملکرد مردم را در برابر زلزله را بهبود می‌بخشد.همچنین ایجاد تغییر عکس‌العمل انسان در برابر زلزله با گذشت زمان، ‏تأئیدی بر لزوم آمادگی هر شهروند در برابر زلزله بوده و مشخص می‌سازد که برنامه‌ریزی منطقی، پیشگیری و آموزش می‌تواند از پشیمانی‌های ‏بعدی جلوگیری نماید.‏

چکیده نخاله‌های ساختمانی تولیدشده همواره یکی از بحران‌های به وجود آمده پس از زلزله به‌منظور مدیریت و دفع مناسب است. طبق تجارب جهانی، بازیافت نخاله‌های ساختمانی ناشی از زلزله به‌مراتب ازنظر اقتصادی و محیط زیستی به‌صرفه‌تر از استفاده از مصالح جدید است. در این مطالعه سعی شده است با در نظر گرفتن شهر تهران انواع سناریوهای ممکن برای بازیافت نخاله‌های ساختمانی تولیدشده بر اساس معیارهای تصمیم‌گیری و مقایسه بررسی شوند. در این راستا از مدل تصمیم‌گیری تاپسیس (TOPSIS) استفاده‌ شده است. چهار سناریو بر اساس 10 معیار بررسی طبق نظر خبرگان مورد ارزیابی قرار گرفتند. همچنین، با استفاده از نرم‌افزار سیستم اطلاعات جغرافیایی (ArcGIS) پراکنش پتانسیل تولید نخاله ساختمانی بر اساس لایه جمعیتی شهری با مقیاس محلات، مشخص و ارائه‌ گردید. طبق نتایج به‌دست‌آمده از خروجی مدل براش شده، مناسب‌ترین مدلی که برای مدیریت نخاله‌های ساختمانی با رویکرد بازیافت مصالح می‌توان پیشنهاد کرد، استقرار یک سایت با مکان ثابت جهت استقرار دستگاه‌های خردکن، سرندهای صنعتی و همچنین سیستم‌های نوار نقاله مخصوص برای مدیریت دپو مصالح معدنی بازیافت می‏باشد. همچنین دیگر واحد اصلی این مجموعه یعنی واحد بازیابی مواد فلزی نیز بایستی در همین سایت مستقر شود. طبق نتایج به‌دست‌آمده، سیستم های بازیافت با استقرار ثابت با استفاده از انتقال نخاله به سایت برای استفاده در شرایط بحران در شهر تهران پیشنهاد می‏گردد.

چکیده ایستگاه‌های آتش نشانی با توجه به اهمیت روز افزون به ارائه خدمات ایمنی و تمهیدات پیشگیری و مقابله با حوادث آتش‌سوزی و مدیریت بحران در شهرها از اهمیت بسیار بالایی برخوردارند. بدون شک خدمات‌رسانی به موقع ایستگاه‌های آتش‌نشانی بیش از هر چیز ضمن لزوم استقرار آنها در مکان‌های مناسب محیط‌های شهری، نیازمند داشتن توانمندی‌ها و تجهیزات لازم برای پاسخ‌گویی به نیازمندی شهروندان می‌باشد. تهران بزرگ با جمعیت بیش از هشت میلیون نفر به عنوان بزرگ ترین شهر کشور، به علت گسترش موازی و نیز افزایش جمعیت، زمینه های ایجاد حریق را در سطح شهر افزایش داده است. پژوهش حاضر از این جهت حائز اهمیت است که مخاطب آن کلیه مدیران، فرماندهان آتش‌نشانی می‌باشد و میتواند جهت بررسی سیستمهای مدیریتی و فرماندهی سوانح بکار گرفته شود. روش تحقیق در این پژوهش، فرآیند تحلیل سلسله مراتبی انتخاب شده است، که شاخص‌ها دوبه‌دو با یکدیگر مقایسه و امتیازدهی شده و ارجحیت بین انها تعیین می‌شود. بر اساس تحلیلهای صورت گرفته در این پژوهش نیروهای عملیاتی مستقر در ایستگاه‌های آتش‌نشانی و خودروهای عملیاتی متناسب با ظرفیت منطقه نمی‌باشد و تجهیزات اطفایی این ایستگاه‌ها تکافوی منطقه در هنگام آتش‌سوزیهای پس از زلزله نخواهد بود و این یکی از نکات منفی منطقه مطالعاتی است که در هنگام زلزله مهار آتش‌سوزی تقریبا امری ناممکن بوده و با بحران جدی مواجه خواهیم بود.